Rozdziały Marka

Przyczynkiem do tego tekstu stały się moje rozmowy z kandydatami do stanu małżeńskiego prowadzone w ramach spotkań przedślubnych oraz dyskusja z jedną Parafianką, która – da Bóg – wkrótce wejdzie na drogę gorączkowych ślubnych przygotowań. Obserwując sakramentalną uroczystość w cerkwi i drogę przygotowania młodych do tego wydarzenia zadaję sobie pytanie: w jaki sposób ludzie rozumieją dzisiaj ślub? Czym dla nich jest? Formalnością? A może wypełnieniem tradycji czy nawet pełnym duchowego przeżywania mistycznym działaniem Świętego Ducha?

Nasza tradycja liturgiczna opiera się na nabożeństwach, modlitwy których przepojone są teologią. Czytając prawosławne teksty liturgiczne możemy nie tylko modlić się, czyli kierować swe słowa i myśli ku Bogu, lecz także poznawać Kim jest Bóg i czego dokonał dla nas ludzi. We wszystkich klasycznych modlitwach, zachowanych w prawosławnych nabożeństwach, z łatwością odnajdziemy te dwie sfery: modlitewną oraz poznawczą.

Dzień poprzedzający święto Objawienia Pańskiego (Chrztu Pańskiego 19 stycznia), to dzień ścisłego postu. Tradycja tego dnia również wskazuje na nocne świąteczne nabożeństwo, a obrzędy są bardzo zbliżone do świętowania Bożego Narodzenia.

14 stycznia Cerkiew wspomina święto Obrzezania Pańskiego. Dzień ten jest zawieszony pomiędzy dwoma wielkimi świętami: Narodzin naszego Zbawiciela i świętem Chrztu Pańskiego. Ponadto tego dnia wspominamy również pamięć wielkiego świętego naszej Cerkwi – św. Bazylego Wielkiego, biskupa Cezarei Kapadockiej. Sytuacji nie ułatwia problem kalendarzowy, który pojawił się za przyczyną rosyjskiego cara, Piotra I, który zmienił datę początku „nowego roku” z bizantyjskiego 1 września, na 1 stycznia. Dzięki reformie cara  wspólnota prawosławna coraz częściej datę 14 stycznia traktuje jako „nowy rok wg starego stylu”. Wszystkie te elementy układają się w jeden smutny wzór – w świadomości wiernych święto Obrzezania Pańskiego nie jest znane.

Dyskusje na temat cerkiewnego kalendarza w Polsce wzbudzają się mniej więcej w czasie przedświątecznych promocji w sieciach handlowych. Początek grudnia, początkiem walki o czystość tradycji, ujednolicenie bądź zdywersyfikowanie kalendarza liturgicznego i pozostałe tematy poboczne. Po nasyceniu się świątecznym pokarmem w dwóch turach (25 XII i 7 I), głód rozwiązania problemu zostaje pokonany.

Panie, niech uczestnictwo w świętych Twych Tajemnicach nie będzie mi na sąd lub potępienie, lecz na uzdrowienie duszy i ciała . Te słowa wypowiada prezbiter tuż przed komunią wiernych. Koncentrują one naszą uwagę na celu partykularnym - uzdrowieniu duszy i ciała. Nieco wcześniej, w tej samej modlitwie słyszymy także: Wierzę także, że to jest przeczyste Ciało Twoje i to jest najczcigodniejsza Krew Twoja. Błagam zatem Ciebie, zlituj się nade mną i odpuść mi moje grzechy dobrowolne i mimowolne, które popełniłem słowem lub uczynkiem, świadomie i nieświadomie, oraz uczyń mnie godnym, abym wolny od osądzenia stał się uczestnikiem przeczystych Twych tajemnic, na odpuszczenie grzechów i życie wieczne. 

Kulminacyjną i najważniejszą chwilą każdego prawosławnego święta jest Boska Liturgia i Święta Eucharystia. Musimy o tym pamiętać szczególnie w święto Bożego Narodzenia, kiedy coraz częściej próbuje się je nam ukazać w niewłaściwym świetle. Niech przygotowaniem do świąt stanie się nasza rozprawa ze świątecznymi mitami. Boże Narodzenie to święta rodzinne Cerkiew wyraźnie wskazuje, czyje święto przeżywamy – Narodziny Chrystusa. To Bóg stanowi centralny punkt święta. Wokół Niego i z Nim mamy je przeżywać. Laicki świat zastępuje Boga choinką, potrawami, tradycjami, prezentami i przy tym pragnie ze świąt usunąć Jezusa Chrystusa. Prawosławne święta, to przede wszystkim obcowanie z Bogiem, w jego świątyni. Możemy te dni określić jako święta rodzinne jedynie wtedy, kiedy wszyscy razem będziemy w świątyni, w czasie nabożeństwa, we wspólnej modlitwie. Taki dzień, jeśli zakończy się wspólnym świątecznym posiłkiem, śmiało może być nazwany rodzinnym świętem. Wtedy bowiem, rodziną tą jest...